Geolokalizacja IP: skąd strony znają Twoją lokalizację

Gdy otwierasz stronę internetową, serwer po drugiej stronie widzi Twój publiczny adres IP, bo bez niego nie miałby gdzie odesłać odpowiedzi. Geolokalizacja IP to krok, który następuje potem: serwis bierze ten adres i sprawdza w bazie danych, jakiemu obszarowi geograficznemu odpowiada. Stąd pochodzą komunikaty w stylu „wykryliśmy, że łączysz się z Polski" i stąd automatyczne przełączanie waluty w sklepach.

Cały mechanizm działa bez Twojego udziału i bez pytania o zgodę, bo opiera się wyłącznie na danych, które sieć przekazuje i tak, żeby połączenie mogło zadziałać. To jednocześnie jego największe ograniczenie: serwis nie mierzy, gdzie jesteś, tylko odczytuje, co ktoś wcześniej zapisał o Twojej puli adresów.

Geolokalizacja IP a GPS i geolokalizacja przeglądarki

To trzy różne rzeczy, które łatwo pomylić, a które różnią się dokładnością o kilka rzędów wielkości:

• Geolokalizacja IP patrzy w bazę przypisań adresów. Zgoda nie jest potrzebna, dokładność to kraj albo miasto.
• Geolocation API przeglądarki pyta system operacyjny, a ten łączy GPS, widoczne sieci Wi-Fi i stacje bazowe. Wymaga Twojej wyraźnej zgody w okienku przeglądarki, dokładność to od kilku metrów do kilkuset.
• Sam GPS to odbiór sygnału z satelitów przez urządzenie. Dokładność kilka metrów, pod warunkiem widoku nieba.

Jeśli Google zna Twoje miasto lepiej niż ta strona, to właśnie dlatego: Google ma zgodę na dostęp do lokalizacji urządzenia, a geolokalizacja IP ma tylko wpis w rejestrze.

Co da się ustalić z adresu IP, a czego nie

Współrzędne, które zwracają bazy, bywają mylące, bo wyglądają na precyzyjne. W praktyce to zwykle geometryczny środek miasta albo środek obszaru działania operatora, podany z dokładnością do czwartego miejsca po przecinku tylko dlatego, że taki jest format zapisu. Z tego powodu mapa na stronie głównej pokazuje okrąg orientacyjnego obszaru, a nie punkt.

Nie istnieje jedna centralna baza lokalizacji adresów IP. To, co widzisz w dowolnym narzędziu, jest wynikiem złożenia kilku niezależnych źródeł o bardzo różnej jakości.

Rejestry regionalne i whois

Pule adresów rozdzielają regionalne rejestry internetowe. Dla Polski i całej Europy jest to RIPE NCC, dla Ameryki Północnej ARIN, dla Azji i Pacyfiku APNIC, dla Ameryki Łacińskiej LACNIC, dla Afryki AFRINIC. Operator, który dostaje pulę, opisuje ją we wpisie publicznym (whois): podaje nazwę, kraj i często region użycia. To warstwa najbardziej wiarygodna, ale też najmniej szczegółowa: deklaracja dotyczy zwykle całego kraju albo dużego obszaru.

Część operatorów publikuje dodatkowo geofeed, czyli własny plik z przypisaniem swoich podsieci do miejscowości, podlinkowany we wpisie rejestrowym. To najdokładniejsze dane, jakie w ogóle mogą trafić do baz, bo pochodzą wprost od operatora, ale publikuje je wciąż mniejszość firm.

Bazy komercyjne

Na danych rejestrowych budują swoje produkty firmy takie jak MaxMind (GeoIP), IP2Location i DB-IP. Uzupełniają je o własne obserwacje i sprzedają w formie bazy lub API. Większość serwisów, w tym publiczne API używane przez to narzędzie, korzysta pośrednio z takich źródeł. Bazy różnią się między sobą, dlatego dwa narzędzia potrafią pokazać dwa różne miasta dla tego samego adresu i żadne z nich nie jest „zepsute".

Pomiary opóźnień i dane z punktów dostępowych

Trzecia warstwa to szacowanie na podstawie czasu odpowiedzi z wielu punktów pomiarowych naraz: im krótsze opóźnienie do serwera w danym mieście, tym bliżej prawdopodobnie znajduje się adres. Do tego dochodzą zbiory danych o widocznych sieciach Wi-Fi, zbierane przez aplikacje mobilne. Ta warstwa bywa najdokładniejsza i jednocześnie najszybciej się starzeje, bo wystarczy przebudowa sieci operatora, żeby przestała być prawdziwa.

Dokładność trzeba rozpatrywać osobno dla każdego poziomu szczegółowości, bo spada bardzo szybko:

Rozrzut trafności miasta między 50 a 80% nie jest przypadkowy. Zależy przede wszystkim od operatora: duży dostawca światłowodowy z opublikowanym geofeedem bywa wskazany bezbłędnie, a operator mobilny praktycznie nigdy, bo jego pule nie są przypisane do żadnego miasta. Dlatego ten sam dom potrafi mieć poprawną geolokalizację na łączu stacjonarnym i zupełnie błędną na telefonie.

To najczęstsze pytanie o geolokalizację IP i w większości przypadków nie oznacza żadnego problemu z połączeniem. Pięć typowych przyczyn:

Węzeł brzegowy operatora

Operator nie kieruje ruchu najkrótszą drogą geograficzną, tylko przez swoje węzły sieciowe. Jeśli Twój ruch wychodzi do internetu przez węzeł w Warszawie, bazy zobaczą adres z warszawskiej puli, choćby urządzenie stało 200 km dalej. To najczęstsza przyczyna wskazania „sąsiedniego" albo wręcz odległego miasta.

CGNAT i współdzielone adresy publiczne

Przy wyczerpanej puli IPv4 część dostawców współdzieli jeden adres publiczny między wielu klientów (mechanizm CGNAT). Lokalizacja takiego adresu to lokalizacja urządzenia operatora, pod którym siedzi nawet kilkuset abonentów z całego regionu. Przy tym mechanizmie dokładność do miasta przestaje mieć sens z założenia. Więcej o tym, jak CGNAT wpływa na sam adres, znajdziesz w przewodniku po adresach IP.

Internet mobilny

Operatorzy komórkowi zwykle obsługują cały kraj z kilku wspólnych pul adresów, bez podziału na miasta. Geolokalizacja adresu z takiej puli wskaże najczęściej Warszawę albo siedzibę operatora, niezależnie od tego, gdzie naprawdę jesteś. Jeśli korzystasz z hotspotu w telefonie, to prawdopodobnie właśnie to widzisz.

VPN, proxy i sieć Tor

Przy włączonym VPN bazy widzą adres serwera VPN, więc zwracają jego lokalizację. Tak to ma działać i jest to sygnał, że połączenie jest zestawione poprawnie. Przy sieci Tor zobaczysz lokalizację losowego węzła wyjściowego, która zmienia się co jakiś czas. Szczegóły w poradniku o zmianie i ukrywaniu adresu IP.

Adresy firmowe, hostingowe i świeżo przydzielone pule

Adres z sieci firmowej wskaże siedzibę firmy albo jej centralę w innym mieście, a adres serwera w chmurze wskaże centrum danych. Osobny przypadek to pule przydzielone niedawno albo odsprzedane innemu operatorowi: bazy komercyjne aktualizują się z opóźnieniem i przez wiele miesięcy potrafią pokazywać poprzedniego właściciela razem z poprzednim krajem.

Jeśli błędna lokalizacja realnie przeszkadza, na przykład bank lub serwis streamingowy uznaje Twoje połączenie za zagraniczne, da się ją poprawić. Nie ma jednego miejsca, w którym robi się to raz dla wszystkich, więc warto zacząć od tego, co daje największy efekt.

Zgłoszenie do operatora

Najskuteczniejsza droga, bo działa u źródła. Operator może poprawić opis puli we wpisie rejestrowym albo opublikować geofeed, a wtedy poprawka trafi z czasem do wszystkich baz naraz. Zgłoszenie warto skierować do obsługi technicznej i podać swój publiczny adres IP, miasto faktyczne, miasto pokazywane oraz nazwę serwisu, w którym widać błąd.

Formularze korekty w bazach komercyjnych

Najwięksi dostawcy baz przyjmują zgłoszenia korekty bezpośrednio od użytkowników: MaxMind, IP2Location i DB-IP mają na swoich stronach formularze, w których podaje się adres IP i prawidłową lokalizację. Poprawkę trzeba zgłosić w każdej bazie osobno, a wejdzie w życie przy kolejnym wydaniu, zwykle w ciągu kilku tygodni.

Zgłoszenie do Google

Google korzysta z własnych sygnałów i nie przyjmuje korekt tak jak bazy komercyjne. Jeśli w wyszukiwarce widzisz wyniki dla niewłaściwego kraju, najprostszym rozwiązaniem jest ustawienie regionu ręcznie w ustawieniach wyszukiwania. Operatorzy mają osobną drogę: mogą przekazać Google swój geofeed, co rozwiązuje problem dla wszystkich swoich abonentów naraz, dlatego zgłoszenie do operatora zwykle opłaca się bardziej niż walka z samym objawem.

Mimo ograniczonej dokładności jest to jedna z najczęściej używanych technik w sieci, bo jest darmowa, natychmiastowa i nie wymaga zgody użytkownika. Typowe zastosowania:

• Geoblokowanie treści. Serwisy streamingowe i nadawcy ograniczają dostęp do materiałów według kraju, bo tak wyglądają ich umowy licencyjne.
• Ceny, waluta i język. Sklepy przełączają walutę, stawkę podatku i wersję językową na podstawie kraju adresu IP, zwykle z możliwością zmiany ręcznej.
• Przeciwdziałanie oszustwom. Banki i systemy płatności porównują kraj adresu IP z krajem karty i z poprzednimi logowaniami. Rozbieżność podnosi ocenę ryzyka transakcji.
• Alerty bezpieczeństwa. Wiadomość „nowe logowanie z Niemiec" to wynik geolokalizacji adresu IP, z którego nastąpiło logowanie.
• Kierowanie reklam. Reklama lokalna opiera się na kraju i regionie z adresu IP, gdy nie ma dokładniejszego źródła lokalizacji.
• Sieci CDN. Serwisy kierują ruch do najbliższego serwera, żeby skrócić czas odpowiedzi. Tu nawet przybliżona lokalizacja w pełni wystarcza.

We wszystkich tych przypadkach dokładność do kraju jest wystarczająca, a dokładność do miasta nie jest w ogóle potrzebna. To wyjaśnia, dlaczego nikomu nie zależy na jej poprawie i dlaczego błędne miasto utrzymuje się w bazach latami.

Sam adres IP bywa w świetle RODO traktowany jako dana osobowa, jeśli da się go powiązać z konkretną osobą, a taką możliwość ma przede wszystkim dostawca internetu. Przybliżona lokalizacja wyliczona z adresu dziedziczy ten status: jest kolejną informacją o tym samym użytkowniku, a nie osobną, anonimową daną.

Praktyczna różnica polega na skali ryzyka. Informacja „użytkownik łączy się z Polski, operator X" sama nikogo nie identyfikuje, bo dotyczy milionów osób naraz. Identyfikacja wymaga danych abonenckich, które ma wyłącznie operator i udostępnia je tylko uprawnionym organom, zwykle na wniosek sądu lub policji. Szerzej o statusie samego adresu piszemy w przewodniku po adresach IP.

Z punktu widzenia odwiedzającego ważne jest jedno: to narzędzie nie prowadzi bazy odwiedzających ani nie zapisuje sprawdzanych adresów na serwerze. Zakres danych, które w ogóle opuszczają przeglądarkę, opisuje polityka prywatności.

Zanim uznasz, że geolokalizacja jest błędna, warto porównać kilka źródeł. Rozbieżność między nimi jest tu informacją samą w sobie:

1. Sprawdź, co pokazuje mapa na stronie głównej razem z nazwą operatora i numerem ASN.
2. Odczytaj swój publiczny adres IP i wpisz go w wyszukiwarce dowolnego adresu IP oraz w dwóch innych niezależnych narzędziach.
3. Porównaj wyniki. Jeśli wszystkie wskazują to samo błędne miasto, problem siedzi w opisie puli u operatora i tam warto go zgłosić. Jeśli wskazania się różnią, to po prostu różnice między bazami i nic nie jest zepsute.
4. Powtórz test na internecie mobilnym. Wyraźnie inny wynik potwierdza, że chodzi o pulę adresów operatora, a nie o Twoje urządzenie.

Jeśli używasz VPN i chcesz sprawdzić, czy naprawdę maskuje lokalizację, dołóż jeszcze test wycieku WebRTC. Potrafi ujawnić prawdziwy adres IP nawet przy aktywnym połączeniu VPN, co oznacza, że lokalizacja widoczna dla stron może być Twoja, a nie serwera.